Gözler ABD ile İran arasındaki müzakerelerde

ABD ve İran’dan üst düzey yetkililer, bugün Umman’ın başkenti Maskat’ta bir araya gelerek uzun süredir tırmanan gerilimi masaya yatıracak. İran’ı Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi temsil ederken, ABD heyetinde Başkan Donald Trump’ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile Trump’ın damadı Jared Kushner yer alacak. Görüşmelerin ilk etapta Türkiye’de yapılması planlanmıştı. Ancak İran’ın itirazı üzerine toplantı yeri Umman olarak değiştirildi.

Diplomatik kaynaklara göre görüşmelerin Türkiye’de yapılması halinde Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi bölge ülkelerinin de sürece dahil olması bekleniyordu.

İran ise toplantının yalnızca nükleer dosyayla sınırlandırılması gerektiğini savunarak önceki temasların devamı niteliğinde görüşmelerin Umman’da gerçekleştirilmesini talep etti. Bu nedenle toplantının kapsamı ve katılımcıları daraltıldı.

ABD tarafı, görüşmelerin sadece İran’ın nükleer faaliyetleriyle sınırlı kalmaması gerektiğini düşünüyor. Washington, nükleer dosyanın yanı sıra İran’ın balistik füze programının, Orta Doğu’daki vekil güçlerle ilişkilerinin ve ülke içinde yaşanan protestoların da gündeme gelmesini istiyor. Tahran ise bu başlıklara mesafeli yaklaşarak müzakerelerin yalnızca nükleer program çerçevesinde yürütülmesinde ısrar ediyor.

İki ülke arasındaki gerilim, İran’da bir aydan uzun süredir devam eden protestoların ardından askeri tansiyonun yükselmesiyle daha da artmıştı. ABD Başkanı Trump, 28 Aralık 2025’te başlayan protestolar sırasında İran yönetimini sert ifadelerle eleştirmiş, zaman zaman askeri müdahale tehdidinde bulunmuştu. Bu süreçte ABD, uçak gemisi ve askeri unsurlarını bölgeye kaydırmıştı. Ayın başlarında yeniden yükselen askeri gerilimin ardından tarafların müzakere yoluna gitmesi dikkat çekti.

Uzmanlar, Maskat’taki toplantının doğrudan bir anlaşmadan ziyade ilerleyen süreçte yapılacak müzakereler için bir çerçeve oluşturabileceğini belirtiyor. Ancak toplantının yeri ve kapsamı konusundaki görüş ayrılıklarının, diplomatik çabaları zorlaştırdığı da ifade ediliyor. Tarafların pozisyonlarının hâlâ birbirinden oldukça uzak olduğu vurgulanıyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio daha önce yaptığı açıklamalarda, İran’ın nükleer programını dondurması ve zenginleştirilmiş uranyum stokunu elden çıkarması gerektiğini söylemişti. Rubio, buna ek olarak İran’ın balistik füze programı, bölgesel silahlı gruplara verdiği destek ve vatandaşlarına yönelik uygulamalarının da masaya yatırılmasını istemişti. İran ise bu talepleri reddederek görüşmelerin yalnızca nükleer programla sınırlı olacağını açıklamıştı. Bu görüş ayrılıklarının giderilip giderilmediği henüz netlik kazanmadı.

İran yönetimi, olası bir ABD saldırısına güç kullanarak karşılık vereceğini ve Orta Doğu’daki Amerikan askeri varlıkları ile İsrail’i hedef alabileceğini daha önce duyurmuştu. İran heyetine başkanlık edecek olan Abbas Erakçi, geçtiğimiz hafta ülkesinin silahlı kuvvetlerinin “tetikte ve tetiğe basmaya hazır” olduğunu söylemişti.

Görüşmelerin Türkiye’de yapılmasına sıcak bakmayan İran, son anda toplantının Umman’a alınmasını ve yalnızca İranlı ve Amerikalı yetkililerle sınırlı tutulmasını istedi. Buna rağmen Türkiye, Katar ve Mısır’ın diplomatik girişimleri tamamen devre dışı kalmadı. Al Jazeera’nın aktardığına göre bu üç ülke, yapılacak görüşmelerde ele alınmak üzere taraflara bir taslak çerçeve sundu.

Bu taslakta İran’ın uranyum zenginleştirmeyi önemli ölçüde sınırlaması, belirli bir süre zenginleştirmeyi sıfıra indirmesi ve daha sonra yüzde 1,5’in altında tutması gibi maddeler yer alıyor. Ayrıca yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun üçüncü bir ülkeye transfer edilmesi, balistik füze kullanımına ve bölgedeki müttefiklere silah transferine kısıtlamalar getirilmesi öneriliyor. Arabulucuların ayrıca iki ülke arasında bir “saldırmazlık anlaşması” fikrini de gündeme getirdiği belirtiliyor.

Öte yandan ABD, İran’daki vatandaşlarına yönelik bir uyarı yayımladı. Açıklamada, “ABD vatandaşları, internet kesintilerinin süreceğini öngörmeli, alternatif iletişim yöntemleri planlamalı ve güvenliyse İran’dan kara yoluyla Ermenistan’a veya Türkiye’ye çıkışı değerlendirmelidir” denildi. Ayrıca “İran’dan hemen ayrılın” çağrısı yapılarak, olası uçuş iptallerine karşı bağımsız bir çıkış planı hazırlanması istendi.

Özet : ABD ve İran heyetleri Umman’da masaya oturuyor; nükleer dosya, balistik füzeler ve bölgesel gerilim başlıklarında kritik görüşmeler yakından izleniyor.