400 milyon varil petrol satışında plan netleşti

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), piyasaya sunulacak 400 milyon varillik stratejik petrol rezervinin kullanım planına ilişkin teknik ayrıntıları paylaştı. Ajans, üye ülkelerin acil durum stoklarının piyasaya hangi takvimle sunulacağını ve rezervlerin bileşimini açıkladı.

IEA’ya üye 32 ülke, 11 Mart’ta yaptıkları anlaşmayla toplam 400 milyon varillik stratejik petrol rezervinin piyasaya sürülmesi konusunda uzlaşmıştı. Bu kararın ardından ülkeler kendi uygulama planlarını hazırlayarak ajansa sundu.

Planlamaya göre Asya-Okyanusya bölgesindeki IEA üyesi ülkeler, stratejik stoklarını piyasaya “hemen” sunmaya başlayacak. Amerika kıtası ve Avrupa’daki üye ülkelerin rezervleri ise ay sonundan itibaren kademeli şekilde piyasaya verilecek.

Rezervlerin dağılımı açıklandı

IEA tarafından açıklanan verilere göre piyasaya sürülecek 400 milyon varillik stratejik petrol stokunun yüzde 72’si ham petrolden, yüzde 28’i ise rafine petrol ürünlerinden oluşuyor.

Buna ek olarak Kanada da girişimi desteklemek amacıyla yerli üreticilerden sağlayacağı 23,6 milyon varil petrolü piyasaya sunacağını duyurdu.

Hürmüz Boğazı krizi kararın arkasındaki neden

IEA Başkanı Fatih Birol, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada üye ülkelerin ajans tarihindeki en büyük stratejik rezerv müdahalesi konusunda anlaşmaya vardığını duyurmuştu.

Karar, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından İran’ın misilleme olarak bu ülkelerle bağlantılı gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişini fiilen durdurmasının ardından alındı. Dünyadaki petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği boğazda sevkiyatların aksaması küresel piyasalarda ciddi arz şoku yarattı ve petrol fiyatlarının hızla yükselmesine neden oldu.

IEA tarihinde altıncı büyük müdahale

IEA üyesi ülkelerin koordineli şekilde stratejik petrol stoklarını piyasaya sürme kararı, kurumun 1974’te kurulmasından bu yana alınan 6’ncı büyük müdahale olma özelliği taşıyor.

Daha önce benzer kararlar 1991, 2005, 2011 ve Rusya-Ukrayna savaşının başladığı 2022 yılında iki kez alınmıştı.

IEA kurallarına göre üye ülkeler, net petrol ithalatlarının en az 90 gününe eş değer miktarda stratejik stok bulundurmak zorunda. Bu rezervler, küresel arz kesintileri yaşandığında piyasayı dengelemek ve ekonomik faaliyetlerin sürmesini sağlamak amacıyla kullanılıyor.

Bugün itibarıyla IEA ülkelerinin toplam acil durum petrol stokları 1,2 milyar varili aşarken, hükümetlerin yükümlülüğü altındaki endüstri stoklarının da yaklaşık 600 milyon varil olduğu belirtiliyor.