ABD’den İran’a 15 maddelik plan iddiası

ABD’nin İran ile süregelen gerilimi sona erdirmek amacıyla kapsamlı bir anlaşma planı hazırladığı öne sürüldü. İddiaya göre, 15 maddeden oluşan teklif bir aylık geçici ateşkesle başlayacak ve tarafların temel başlıkları müzakere etmesine zemin hazırlayacak.

New York Times (NYT) gazetesinin iki üst düzey yetkiliye dayandırdığı haberde, planın Pakistan aracılığıyla Tahran’a iletildiği belirtildi. Sürecin, ABD Başkanı Donald Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner tarafından yürütüldüğü ileri sürüldü. (Unverified)

Teklifin, İran’ın nükleer faaliyetlerini ciddi şekilde sınırlandırması karşılığında ekonomik yaptırımların kaldırılmasını ve bölgesel tansiyonun düşürülmesini hedeflediği ifade ediliyor. ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth’in “Müzakerelerde ABD ordusu da var, bombalarla müzakere yapıyoruz” sözleri ise sürecin askeri baskıyla ilerlediği yorumlarına yol açtı.

15 maddelik taslakta öne çıkan başlıklar

İddiaya göre anlaşma taslağında; İran’ın nükleer kapasitesinin ortadan kaldırılması, uranyum zenginleştirmenin yasaklanması ve mevcut zenginleştirilmiş uranyumun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na devredilmesi gibi kritik maddeler yer alıyor.

Natanz, İsfahan ve Fordow’daki tesislerin devre dışı bırakılması ve denetime açılması, Ajans’a tam erişim sağlanması da öne çıkan başlıklar arasında bulunuyor. Ayrıca İran’ın bölgedeki vekil güçlere verdiği desteği kesmesi, milis gruplara finansman ve silah akışını durdurması talep ediliyor.

Plan kapsamında Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiğinin kesintisiz sürmesi, balistik füze programının sınırlandırılması ve yalnızca savunma amaçlı kullanılması da gündemde.

İddialara göre ABD’nin İran’a sunduğu taslak anlaşmada şu maddeler yer alıyor:

·      Yaptırımların yeniden devreye alınması tehdidinin otomatik olarak kaldırılması

·      İran’ın mevcut nükleer kapasitesinin tamamen ortadan kaldırılması

·      İran’ın nükleer silah arayışında olmayacağına dair taahhüt vermesi

·      İran topraklarında uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin yasaklanması

·      Zenginleştirilmiş uranyumun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na teslim edilmesi

·      Natanz, İsfahan ve Fordow’daki nükleer tesislerin devre dışı bırakılması ve imha edilmesi

·      Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na tüm bilgilere tam erişim izni verilmesi

·      İran’ın vekil güçler stratejisinden vazgeçmesi

·      Bölgedeki milis gruplara finansman ve silah desteğinin kesilmesi

·      Hürmüz Boğazı’nın açık tutulması ve deniz trafiğinin kesintisiz sağlanması

·      Balistik füze programına ilişkin kararın ertelenmesi

·      Balistik füzelerin yalnızca savunma amaçlı kullanılması

·      İran’a yönelik tüm yaptırımların kaldırılması

·      Buşehr’de sivil nükleer programın geliştirilmesine destek verilmesi

·      Yaptırımların yeniden uygulanması tehdidinin otomatik olarak iptal edilmesi

Yaptırımlar ve bölgesel denge

Teklifte, şartların yerine getirilmesi halinde İran’a yönelik tüm yaptırımların kaldırılması ve sivil nükleer programına destek verilmesi öngörülüyor. Buna karşılık, yükümlülüklerin ihlali durumunda yaptırımların yeniden devreye alınmasına ilişkin mekanizmaların da yer aldığı belirtiliyor.

Planın en kritik unsurlarını nükleer faaliyetlerin tamamen durdurulması ve uluslararası denetim oluştururken, Hürmüz Boğazı’nın açık tutulması bölgesel ve küresel ticaret açısından kilit önem taşıyor.