Tarihi NATO Zirveleri: Çiller-Clinton

Rusya ve komünist tehdide karşı oluşturulan uluslararası bir askerî ve siyasi ittifak olan Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) 77. yılını kutluyor.

NATO İttifakı 4 Nisan 1949 tarihinde kuruldu.

Türkiye ise NATO’ya, 18 Şubat 1952 tarihinde üye oldu.

Türkiye, 74 yıllık bir süreçte ittifakta önemli bir yere yükseldi. Yılda bir defa yapılan NATO Devlet ve Hükümet Başkanları zirvesinde önemli kararların altına imza attı.

Bu zirvelerden bazıları, Türkiye açısından “unutulmazlar” arasına girdi. Türkiye’nin damgasını vurduğu zirvelerden biri 10 Ocak 1994 tarihinde Brüksel’de yapıldı.

ABD Başkanı Bill Clinton’un ev sahipliği yaptığı zirveye, 16 üye ülkenin lideri katıldı.

Türkiye’yi zirvede, Türkiye’nin ilk kadın Başbakanı Tansu Çiller temsil etti.

NATO Zirvesi, Saraybosna’da devam eden Müslüman katliamının gölgesinde yapıldı.

Türkiye, Sırp katliamının durdurulması için NATO içinde aktif bir rol üstlenmişti.

Çiller’e suikast ihbarı

Başbakan Tansu Çiller Brüksel’e geldiği anda kendisine “suikast” yapılacağı haberini aldı. Bu nedenle geçeceği yollarda güvenlik önlemleri en üst düzeye çıkartıldı. Zirve boyunca da etrafında kuş uçurtulmadı.

Ayrıca zirvenin yapılacağı 16 numaralı salonda Tansu Çiller ve Türk delegasyonun  oturacağı koltukların altında bomba araması yapıldı.

Bill Clinton-Tansu Çiller diyaloğu

Başbakan Tansu Çiller, NATO merkezinde Genel Sekreter Manfred Wörner tarafından karşılandı.

Zirveye, ABD Başkanı Clinton ile Tansu Çiller’in “samimi” ilişkileri damga vurdu.

Her ikisi de gençlik yıllarında Brüksel’de öğrenim görmüşlerdi. Bu nedenle Clinton’ın bir sohbet sırasında Çiller’e, “benim gibi siz de öğrencilik yıllarınızda Brüksel’de bulunmuşsunuz.

O günlerde gittiğimiz lokantalara şimdi sizinle birlikte gitmek isterdim” diyerek yemeğe davet ettiği öğrenildi.

Zirve sırasında her fırsatta bir araya gelen iki lider,   Bosna katliamı, PKK terörü ve Suriye’nin teröre olan desteği ile ABD-Türkiye ilişkilerini görüştü.

Aile fotoğrafındaki diyaloglar

Clinton ve Çiller geleneksel, “Aile” fotoğrafı çekimine birlikte geldi.

Çiller, Aile fotoğrafında İspanya Başbakanı Felipe Gonzales ile İngiltere Başbakanı John Major’un arasında poz verdikten sonra yeniden Clinton’un yanına giderek platformdan birlikte ayrıldı.

ABD Başkanı Bill Clinton, zirvenin yapılacağı 16 numaralı salona girer girmez, doğruca Tansu Çiller’in yanına giderek tokalaştı ve ayaküstü sohbet etti.

Genel Sekreter Manfred Wörner, zirvenin açış konuşmasını yaptıktan sonra kısa bir kahve molası verdi.

Yerinden kalkan Bill Clinton, Tansu hanıma el sallayarak yanına çağırdı ve birlikte kahve molasını çıktılar.

Kahve molasında Çiller ile Clinton arasında şu diyalog yaşandı:

Cilinton: ABD-Türkiye arasındaki gelişmeleri nasıl buluyorsunuz?Çiller: Memnuniyet verici. Ancak, çözülmesi gereken bir iki mesele daha var.

Clinton, Çiller’i davet etti

ABD Başkanı Clinton bu meseleleri bildiğini, akşam yemeğinden önceki buluşmada bu konuları ele almak istediğini söyledi.

Böylece ABD Başkanı Clinton, o güne kadar toplantıların geleneğinde görülmeyen bir şey yaptı ve Başbakan Tansu Çiller’i akşam yemeğinden yarım saat önce iki ülke arasındaki ilişkileri görüşmek için kaldığı şatoya davet etti.

Tansu hanım her fırsatta Clinton’u,  Bosna’daki Müslüman katliamını durdurabilmek için NATO’nun devreye girerek, Sırp mevzilerine hava harekatı başlatması için ikna etmeye çalıştı.

Çiller bu görüşme sırasında Suriye’nin terör örgütleri ile ilişkisini gündeme taşıdı.

Clinton’dan teröre desteğini çekmesi için Suriye’ye baskı yapmasını istedi. ABD Başkanı bu isteği olumlu karşıladı.

Çiller, zirvenin ilgi odağıydı

Toplantı öncesinde çok sayıda devlet adamı ile ikili görüşmeler yaptı.

Bunlar arasında, Norveç Başbakanı Harlem Brundtland, İngiltere Başbakanı John Major, Almanya Başbakanı Helmut Kohl, İspanya Başbakanı Felipe Gonzalez, Danimarka Başbakanı Paul Nyrup Rasmussen, Fransa Başbakanı Edouard Balladur vardı.

Çiller, NATO Genel Sekreteri Wörner, ABD Başkanı Clinton, Belçika Başbakanı Dehaene ve Yunanistan Başbakanı Papandreu ile kahve içerken Clinton’u Türkiye’ye davet etti.

Çiller, İttifakı eleştirdi…

Başbakan Tansu Çiller zirvede yaptığı konuşmada, “Bosna’da süregelen çatışmalar ve yaşanmakta olan insanlık dramı karşısında ittifakın yetersiz kaldığını” vurguladı.

Sırpların havadan bombalanmasını isteyen Çiller, yeni Bosnaların meydana gelmemesi için “NATO, Bosna’da gereğini yapmalıdır” dedi. Tansu hanım, “ya masumları koruyacağız ya da silah ambargosunu kaldıracağız” diyerek devam ettiği konuşmasını etkili bir cümle ile kapattı:

“Hiçbir ülke halkı, başka bir ananın çocuğu değildir”

Başbakan Tansu Çiller’in Bosna konusunda başlattığı diplomatik çabalar sonuç verdi.

İngiltere dışında, ABD Başkanı Clinton ve Fransa Cumhurbaşkanı François Mitterand Bosna’ya hava operasyonu yapılmasına onay verdi. Sonuç bildirgesinde de hava operasyonu yapılmasına yer verildi. ABD Başkanı Clinton, Sırp mevzilere karşı yapılacak hava operasyonlarının NATO komutası altında yapılmasını istedi.

Nitekim öyle de oldu..

Bir yıl sonra 30 Ağustos-20 Eylül 1995 tarihleri arasında Sırplara “kararlı güç operasyonları” adı altında hava harekatları yapıldı.

Sonuç olarak Bosna’da müslüman katliamına son verildi…